Şahtar Ne Demek? – Bir Kelimenin Peşinden Gittiğim Hikaye
Şahtar Nedir? Kökleri Nereden Geliyor?
Bazen bir kelime, hayatın içinde bir anda karşımıza çıkar ve hemen anlamını merak ederiz. “Şahtar” da tam olarak böyle bir kelime. İlk duyduğumda, kulağımda tuhaf bir yankı bırakmıştı; derin bir anlamı olduğunu hissettim ama ne yazık ki hemen çözemedim. Pek çok insan gibi, bu kelimenin kökenine inmeyi biraz erteledim. Ancak zamanla, iş hayatımda ve günlük yaşantımda, “şahtar”ın ne anlama geldiğini gerçekten merak ettim ve kelimenin peşinden gitmeye karar verdim.
Şahtar, aslında Türkçe’de çok yaygın bir kelime değil. Ancak özellikle İç Anadolu Bölgesi’nde, ve özellikle de Ankara’ya yakın köylerde, “şahtar” kelimesi zaman zaman karşımıza çıkar. Kelime genellikle “şehre, kasabaya gidip gelmeye alışkın, ancak daha çok köy işleriyle uğraşan, köy hayatından kopmamış, fakat sosyal çevresi farklı olan” insanları tanımlar. Hatta bazen, bir köyün dışına çıkmaya çekinen, köyde kalıp şehre gitmeyi bir türlü cesaret edemeyen, ama şehre dair söylemler geliştiren bir tip olarak da kullanılır. Yani, “şehre adım atmamış ama şehre dair her şeyi bilen” bir insan… Ne garip değil mi?
Şahtar Kimdir? Çocukluk ve Günümüzden Birkaç Anı
Çocukluğumun geçtiği köyde, “şahtar” kelimesinin tam anlamını çözmeden önce, şehre gidenlerin büyük bir yüceltmeye tabi tutulduğunu hatırlıyorum. Şehre gitmek, oraya dair bilgi sahibi olmak, ya da şehirde yaşamak, kasaba ve köy kültürüne dair olan insanlara göre biraz “bambaşka” bir şeydi. O yıllarda, köydeki insanlara şehirdeki yaşamdan bahsetmek, bir tür ilgi uyandırırdı. “Ben İstanbul’a gittim” diyen birini duyduğumda, o kişinin hemen etrafında bir kalabalık toplanır, öyküler başlardı.
Ama şehirde yaşayanlar da bazen, köy hayatını hep bir nostaljiyle hatırlardı. Bir gün, iş yerinde bir arkadaşım bana şöyle demişti: “Ya, köyde yaşayanlar her zaman daha sağlamdır. Çünkü köyde hayat zordur. Şehirde, insanlar her şeyin kolayına alışmış, her şeyin pratik çözümü var. Ama köyde, ne olursa olsun, o dayanıklılık bir şekilde gelişiyor.”
Bu düşünce, bana, aslında köyden gelen ve şehre adapte olmaya çalışanların da “şahtar” tipine biraz uyduğunu düşündürtmüştü. Yani, aslında “şahtar” denen kişi, hem şehirdeki yaşamı izler hem de köydeki o sağlam, zorlayıcı koşulları da yaşar.
Şahtar’ın Günlük Hayata Etkisi
Şahtar kavramını daha derinden anlamaya başladıkça, bunun toplumsal yapıları ve insanlar arasındaki ilişkileri nasıl şekillendirdiğini fark etmeye başladım. Mesela, köyden şehre göç etmiş ve yaşamını burada sürdüren ama köydeki geleneklerinden hala vazgeçmeyen insanlar, aslında bir nevi şahtar tipi oluşturuyorlar. Şehirdeki işlerde çalışıyor, modern yaşamı takip ediyorlar, fakat bazen o köy kültüründen gelen geleneksel düşünce yapısını taşıyorlar.
Daha önce çalıştığım bir şirketten örnek vereyim. Çalışanlardan biri, köyden gelmiş ve 10 yıldır şehirde yaşıyor. Herkes, onun şehre nasıl uyum sağladığına dair farklı görüşler paylaşıyor. Birileri ona “modern” derken, diğerleri ona “köylü” diyordu. Ama aslında, o kişi bir şahtar tipiydi; şehri de seviyor, köydeki değerlerinden de vazgeçmek istemiyordu. Şehirde daha hızlı, kolayca çözebileceği şeyler varken, köyde öğrendiği dayanıklılığı hala taşıyor ve bu, ona kendini sürekli güçlü hissettiriyordu.
Şahtar’ın Ekonomik ve Sosyal Hayatımıza Etkisi
Ekonomi eğitimi almış biri olarak, bazen toplumsal yapıların nasıl evrildiğine dair biraz daha fazla düşünüyorum. Şahtar tipi, şehirdeki hızlı hayatın, insanlar arasında nasıl bir iz bıraktığını gösteriyor. Bence, bu durumun gelecekteki sosyal yapılar üzerinde ciddi etkileri olabilir. Hızla değişen toplumsal yapılar ve geleneksel kültürler arasında bir bağ kurmaya çalışan insanlar, aslında bir tür “göçmen” gibi davranıyorlar. Göçmenler de aslında kendi köklerinden tam olarak kopmazlar, bir ayağı orada bir ayağı burada kalır. Şahtar tipi, aslında hem köydeki geleneksel yapıya, hem de şehre ait modern hayatın sunduğu imkanlara arasında bir denge kurmaya çalışan insanları ifade eder.
Günümüzde, köyden kente göçün artmasıyla birlikte, bu tip insanların sayısı giderek çoğalıyor. Bu insanların şehre ayak uydurma süreci, bazen zorlayıcı olabiliyor; ama aynı zamanda, köyden gelen bilgilerin, değerlerin ve güçlülüğün şehre nasıl etki ettiğini de gözler önüne seriyor. Sosyal hayat da buna paralel olarak değişiyor ve insanlar kendi köklerine ve geçmişlerine sırtlarını dönmeden, bir şekilde şehre adapte olabiliyorlar.
Sonuç: Şahtar’ın Hayatımıza Dokunuşu
Günümüzde, “şahtar” kelimesi, toplumsal yaşamımızı şekillendiren küçük ama derin bir kavram haline geliyor. Hem şehirde hem de köydeki hayatı birleştirip, farklı dünyaların kesiştiği noktada bir denge kuran insanlar olarak tanımladığımız bu tip, aslında toplumsal yapılarımızdaki değişimlerin bir yansıması. Bu kelimeyi ne kadar duyduğumuzu bilmiyorum ama bence hayatımızda her geçen gün daha çok yer edinmeye başlıyor.
Yani, “şahtar” aslında sadece bir kelime değil, toplumumuzun geçirdiği değişimlerin de bir simgesi. Şehirdeki ve köydeki hayat arasındaki ince çizgide gidip gelen, her iki dünyaya da ait olan, farklı değerler taşıyan ama bu değerleri harmanlayarak hayatını sürdüren bir insan tipi olarak karşımıza çıkıyor. Hem köyün hem de şehrin en iyi yanlarını içinde barındıran bu insanlar, aslında sadece bir kavramın değil, hayatın kendisinin anlamlı bir şekilde harmanlanmış halini bize sunuyor.